Chỉ định và thay đổi Quản tài viên: Doanh nghiệp và chủ nợ có quyền lựa chọn không?
1. Vai trò của Quản tài viên trong thủ tục phục hồi, phá sản
Quản tài viên là cá nhân được cơ quan nhà nước có thẩm quyền cấp chứng chỉ hành nghề quản lý, thanh lý tài sản. Trong các vụ việc phục hồi và phá sản, Quản tài viên đóng vai trò là một chủ thể độc lập, thực hiện nhiệm vụ kiểm kê, quản lý tài sản, giám sát hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp và tổ chức việc thanh lý tài sản nếu doanh nghiệp bị tuyên bố phá sản.
Sự góp mặt của Quản tài viên ngay từ giai đoạn thụ lý đơn giúp Tòa án kiểm tra, xác minh chính xác tình trạng tài chính thực tế của doanh nghiệp, đồng thời ngăn chặn kịp thời các hành vi tẩu tán tài sản trong thời điểm nhạy cảm.
2. Doanh nghiệp và chủ nợ có quyền tự lựa chọn Quản tài viên không?
Câu trả lời ngắn gọn là: Doanh nghiệp và chủ nợ (người nộp đơn) CÓ QUYỀN ĐỀ XUẤT, nhưng KHÔNG CÓ QUYỀN TỰ Ý CHỈ ĐỊNH Quản tài viên. Quyền ra quyết định chỉ định chính thức hoàn toàn thuộc về Thẩm phán giải quyết vụ việc.
Cụ thể, căn cứ theo Khoản 1 Điều 11 Luật Phục hồi, phá sản 2025, trong thời hạn 03 ngày làm việc kể từ ngày thụ lý đơn yêu cầu áp dụng thủ tục phục hồi, phá sản, Thẩm phán có quyền quyết định theo hai hướng:
Tự mình chỉ định: Thẩm phán chủ động lựa chọn một Quản tài viên hoặc doanh nghiệp quản lý, thanh lý tài sản phù hợp để phụ trách vụ việc.
Chỉ định trên cơ sở đề xuất: Thẩm phán xem xét và chấp thuận người được doanh nghiệp, hợp tác xã hoặc người nộp đơn (chủ nợ, người lao động...) đề xuất trong đơn yêu cầu.
Như vậy, pháp luật luôn khuyến khích và tạo điều kiện để các bên nộp văn bản đề xuất Quản tài viên mà họ tin tưởng. Tuy nhiên, để đảm bảo tính khách quan và minh bạch cao nhất, quyết định mang tính pháp lý cuối cùng phải được ban hành bởi cơ quan xét xử. Doanh nghiệp và chủ nợ không được phép ký hợp đồng riêng để tự ý chỉ định Quản tài viên thay thế Tòa án.
3. Tiêu chí và căn cứ để Thẩm phán chỉ định Quản tài viên
Dù Thẩm phán tự chọn hay xem xét theo đề xuất của chủ nợ, doanh nghiệp, việc chỉ định Quản tài viên phải tuân thủ nghiêm ngặt các căn cứ pháp lý. Theo Khoản 1 Điều 11 Luật Phục hồi, phá sản 2025, người được chỉ định phải đáp ứng đủ 3 điều kiện sau:
Tính độc lập: Quản tài viên, doanh nghiệp quản lý, thanh lý tài sản không có lợi ích liên quan đến vụ việc phục hồi, phá sản.
Năng lực chuyên môn: Phải phù hợp với tính chất của vụ việc phục hồi, phá sản; có đầy đủ chuyên môn, năng lực và kinh nghiệm để xử lý.
Không có quan hệ thân thích: Quản tài viên, doanh nghiệp quản lý, thanh lý tài sản không phải là người thân thích của người tham gia thủ tục phục hồi, phá sản nhằm ngăn ngừa sự gian lận hoặc thiên vị.
Nếu Quản tài viên do chủ nợ hoặc doanh nghiệp đề xuất không đáp ứng được một trong các tiêu chí trên, Thẩm phán sẽ bác bỏ đề xuất và tự mình chỉ định một cá nhân hoặc tổ chức khác.
4. Các trường hợp Quản tài viên bị thay đổi hoặc phải từ chối tham gia
Để duy trì sự liêm chính của pháp luật, Quản tài viên không được phép làm việc trong những vụ án có yếu tố xung đột lợi ích. Theo Khoản 2 Điều 11 Luật Phục hồi, phá sản 2025, Quản tài viên hoặc doanh nghiệp quản lý, thanh lý tài sản buộc phải từ chối tham gia hoặc bị Thẩm phán ra quyết định thay đổi nếu rơi vào một trong các trường hợp sau đây:
Quản tài viên, doanh nghiệp quản lý, thanh lý tài sản có lợi ích liên quan trực tiếp hoặc gián tiếp đến vụ việc phục hồi, phá sản.
Quản tài viên là người thân thích của người đại diện theo pháp luật của doanh nghiệp, hợp tác xã đang mất khả năng thanh toán.
Quản tài viên đồng thời đang là người tham gia thủ tục phục hồi, phá sản; hoặc đóng vai trò là người đại diện, người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người tham gia thủ tục phục hồi, phá sản trong cùng vụ việc đó.
Nếu trong quá trình giải quyết vụ việc, chủ nợ, doanh nghiệp hoặc cơ quan chức năng phát hiện Quản tài viên vi phạm đạo đức nghề nghiệp hoặc thuộc các trường hợp cấm nêu trên, các bên có quyền làm đơn đề nghị Thẩm phán xem xét ra quyết định thay đổi Quản tài viên khác để đảm bảo công bằng.
5. Kết luận
Theo quy định mới nhất của Luật Phục hồi, phá sản năm 2025, pháp luật trao quyền cho doanh nghiệp và chủ nợ được chủ động tìm hiểu và đề xuất Quản tài viên mà họ đánh giá là phù hợp. Tuy nhiên, quyền chỉ định và thay đổi cuối cùng thuộc thẩm quyền của Thẩm phán nhằm đảm bảo tính độc lập, khách quan trong toàn bộ quá trình giải quyết. Việc nắm rõ các quy định này giúp doanh nghiệp và các chủ nợ chuẩn bị tốt hồ sơ, bảo vệ được quyền lợi hợp pháp và tối ưu hóa khả năng thu hồi tài sản theo đúng hành lang pháp lý hiện hành.
Bình luận