Chứng Minh Mất Khả Năng Thanh Toán Tại Tòa Án: Doanh Nghiệp Cần Chuẩn Bị Những Hồ Sơ Gì?
Đặc biệt, với sự ra đời của Luật Phục hồi, phá sản năm 2025 (Luật số 142/2025/QH15) có hiệu lực từ ngày 01/03/2026 thay thế cho Luật Phá sản 2014, quy trình và tiêu chí pháp lý đã có những thay đổi lớn mang tính bước ngoặt. Bài viết dưới đây sẽ hướng dẫn chi tiết cách chuẩn bị hồ sơ chứng minh mất khả năng thanh toán chuẩn xác nhất theo quy định pháp luật hiện hành.
1. Mất khả năng thanh toán là gì theo Luật Phục hồi, Phá sản 2025?
Trước khi chuẩn bị hồ sơ, doanh nghiệp cần nắm rõ tiêu chí xác định tình trạng mất khả năng thanh toán, bởi đây là "chìa khóa" để Tòa án xem xét thụ lý đơn.
Điểm thay đổi đáng chú ý nhất của Luật Phục hồi, phá sản 2025 so với Luật Phá sản 2014 là việc nâng thời hạn nợ quá hạn từ 03 tháng lên 06 tháng. Theo đó, một doanh nghiệp, hợp tác xã được coi là mất khả năng thanh toán khi không thực hiện nghĩa vụ thanh toán khoản nợ trong thời hạn 06 tháng kể từ ngày đến hạn trả nợ. Quy định mới này tạo thêm thời gian "vàng" để doanh nghiệp có thể tự xoay sở dòng tiền trước khi bị coi là mất khả năng thanh toán.
Ngoài ra, Luật mới đã tách bạch thủ tục phục hồi và thủ tục phá sản thành hai thủ tục tố tụng hoàn toàn độc lập (quy định lần lượt tại Chương II và Chương III). Việc chứng minh mất khả năng thanh toán là căn cứ nền tảng để Tòa án xem xét cho phép doanh nghiệp áp dụng một trong hai thủ tục này.
2. Chi tiết hồ sơ chứng minh mất khả năng thanh toán tại Tòa án
Tùy thuộc vào mục đích của doanh nghiệp (muốn xin phục hồi hay xin phá sản), thành phần hồ sơ có thể khác nhau ở một vài hạng mục. Tuy nhiên, để chứng minh tình trạng mất khả năng thanh toán, bộ hồ sơ cơ bản cần có các tài liệu sau:
2.1. Đơn yêu cầu mở thủ tục (Phục hồi hoặc Phá sản)
Doanh nghiệp cần làm đơn yêu cầu nộp lên Tòa án nhân dân có thẩm quyền. Đơn phải nêu rõ các thông tin cơ bản của doanh nghiệp, căn cứ chứng minh tình trạng nợ quá hạn 06 tháng không thể thanh toán và yêu cầu cụ thể (xin phục hồi hoạt động hoặc xin tuyên bố phá sản).
2.2. Báo cáo tài chính và Bản giải trình
Đây là bằng chứng trực quan nhất về "sức khỏe" tài chính của doanh nghiệp:
Báo cáo tài chính: Cần cung cấp báo cáo tài chính của doanh nghiệp trong 03 năm gần nhất. Nếu doanh nghiệp thành lập và hoạt động dưới 03 năm thì cung cấp báo cáo tài chính của toàn bộ thời gian hoạt động.
Bản giải trình: Văn bản giải trình chi tiết nguyên nhân dẫn đến tình trạng mất khả năng thanh toán (do biến động thị trường, đứt gãy chuỗi cung ứng, đối tác xù nợ,...).
2.3. Danh sách chủ nợ và khách nợ
Danh sách chủ nợ: Ghi rõ tên, địa chỉ, số nợ của từng chủ nợ. Phân loại rõ nợ đến hạn (quá 06 tháng), nợ chưa đến hạn, nợ có bảo đảm, nợ không có bảo đảm và nợ có bảo đảm một phần.
Danh sách người mắc nợ (khách nợ): Chi tiết những tổ chức, cá nhân đang nợ doanh nghiệp, số tiền nợ và tình trạng thu hồi.
Chứng từ đi kèm: Hợp đồng, hóa đơn, giấy khất nợ, biên bản đối chiếu công nợ nhằm chứng minh tính hợp pháp của các khoản nợ.
2.4. Bảng kê chi tiết tài sản của doanh nghiệp
Doanh nghiệp phải lập bảng kê khai toàn bộ tài sản hiện có, ghi rõ vị trí, đặc điểm, tình trạng pháp lý và định giá ước tính của tài sản (bất động sản, máy móc, hàng tồn kho, tiền mặt, tài sản trí tuệ...).
2.5. Phương án phục hồi hoạt động kinh doanh (Nếu có)
Nếu doanh nghiệp nộp đơn yêu cầu mở thủ tục phục hồi (theo Chương II Luật Phục hồi, phá sản 2025), hồ sơ cần nộp kèm theo Phương án phục hồi hoạt động kinh doanh sơ bộ và các tài liệu chứng minh tính khả thi của phương án đó. Pháp luật mới rất khuyến khích doanh nghiệp lựa chọn con đường này nhằm giữ vững công ăn việc làm và ổn định an sinh xã hội.
3. Chủ thể nào có quyền nộp đơn yêu cầu mở thủ tục?
Theo Luật Phục hồi, phá sản 2025, những chủ thể sau có quyền (và nghĩa vụ) nộp đơn yêu cầu Tòa án giải quyết khi doanh nghiệp mất khả năng thanh toán:
Doanh nghiệp (Con nợ): Người đại diện theo pháp luật; Hội đồng quản trị (Công ty cổ phần); Hội đồng thành viên (Công ty TNHH 2 thành viên trở lên); Nhóm thành viên sở hữu từ 65% vốn (đối với Công ty TNHH - hoặc tỷ lệ thấp hơn theo Điều lệ),.
Chủ nợ: Chủ nợ không có bảo đảm hoặc có bảo đảm một phần khi hết hạn 06 tháng mà doanh nghiệp không thanh toán được nợ.
Người lao động và Công đoàn: Khi doanh nghiệp không trả được lương và các khoản nợ khác cho người lao động.
Cơ quan Nhà nước (Quy định mới): Cơ quan quản lý Thuế (đối với nợ thuế) và Cơ quan Bảo hiểm xã hội (khi doanh nghiệp chậm, trốn đóng bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, thất nghiệp nhưng không có phản hồi trong 03 năm liên tiếp) có quyền nộp đơn yêu cầu,.
4. Điểm sáng pháp lý: Nộp hồ sơ chứng minh trực tuyến (Online)
Một bước tiến lớn về thủ tục hành chính trong Luật Phục hồi, phá sản 2025 là việc cho phép giải quyết vụ việc trên môi trường điện tử (theo Điều 17 và Điều 23),.
Thay vì phải in ấn hồ sơ giấy cồng kềnh và đi lại nhiều lần, doanh nghiệp hiện nay có thể thực hiện nộp đơn yêu cầu, nộp chứng cứ, tài liệu chứng minh, đóng lệ phí, tạm ứng chi phí và thậm chí tham gia các phiên họp giải quyết vụ việc thông qua nền tảng trực tuyến. Điều này giúp doanh nghiệp tiết kiệm tối đa chi phí và thời gian, hạn chế việc kéo dài thủ tục làm giảm giá trị tài sản.
5. Lưu ý để rút ngắn thời gian xử lý tại Tòa án
Để Tòa án thụ lý nhanh chóng, doanh nghiệp cần lưu ý:
Cam kết tính trung thực: Mọi số liệu trong Báo cáo tài chính, Bảng kê tài sản và Danh sách chủ nợ phải minh bạch. Mọi hành vi che giấu, tẩu tán tài sản trước khi nộp đơn đều bị xử lý nghiêm theo quy định pháp luật.
Tận dụng "Thủ tục rút gọn": Theo Điều 68 và Điều 70 Luật Phục hồi, phá sản 2025, nếu doanh nghiệp thuộc nhóm quy mô nhỏ, siêu nhỏ; hoặc có tổng nợ gốc từ 10 tỷ đồng trở xuống và không quá 20 chủ nợ không có bảo đảm, Tòa án sẽ áp dụng thủ tục rút gọn. Thời gian và quy trình xử lý sẽ được cắt giảm đáng kể (thời hạn giải quyết giảm khoảng 50% so với thủ tục thông thường),, giúp tiết kiệm chi phí tố tụng cho cả doanh nghiệp và chủ nợ.
Kết luận:
Chứng minh mất khả năng thanh toán tại Tòa án là quy trình đòi hỏi sự chặt chẽ về mặt số liệu và căn cứ pháp lý. Việc nắm bắt kịp thời các điểm mới của Luật Phục hồi, phá sản 2025 không chỉ giúp doanh nghiệp chuẩn bị hồ sơ chuẩn xác mà còn mở ra nhiều cơ hội tự cứu vãn doanh nghiệp (thông qua thủ tục phục hồi) trước khi buộc phải đi đến bước đường phá sản cuối cùng. Doanh nghiệp nên tham vấn ý kiến từ các luật sư và chuyên gia pháp lý tài chính để có chiến lược chuẩn bị hồ sơ có lợi nhất.
Bình luận