Công Ty Phá Sản, Người Lao Động Có Bị "Mất Trắng" Tiền Lương Và Trợ Cấp Thôi Việc Không?
1. Quyền lợi của người lao động theo pháp luật hiện hành
Dưới góc độ pháp lý, người lao động không tự động bị "mất trắng" tiền lương hay các khoản trợ cấp khi công ty phá sản. Cả pháp luật về lao động và pháp luật về phá sản đều thiết lập cơ chế ưu tiên để bảo vệ nhóm đối tượng yếu thế này.
Căn cứ Khoản 2 Điều 48 Bộ luật Lao động 2019, pháp luật quy định rất rõ trách nhiệm đối với người lao động khi doanh nghiệp chấm dứt hoạt động:
“Tiền lương, bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp, trợ cấp thôi việc và các quyền lợi khác của người lao động theo thỏa ước lao động tập thể, hợp đồng lao động được ưu tiên thanh toán trong trường hợp doanh nghiệp, hợp tác xã bị chấm dứt hoạt động, bị giải thể, phá sản.”
Tinh thần này tiếp tục được khẳng định mạnh mẽ trong Luật Phục hồi, phá sản 2025 (Luật số 142/2025/QH15) có hiệu lực từ ngày 01/03/2026, nhằm đảm bảo tối đa quyền lợi chính đáng và duy trì an sinh xã hội cho người lao động.
2. Quy định chi tiết về thứ tự phân chia tài sản (Quỹ lương)
Khi Tòa án nhân dân ra quyết định tuyên bố phá sản, toàn bộ tài sản còn lại của doanh nghiệp sẽ được kiểm kê, thanh lý và phân chia. Việc chi trả không diễn ra tùy tiện mà bắt buộc tuân theo thứ tự ưu tiên thanh toán nghiêm ngặt theo quy định của pháp luật về phá sản:
Ưu tiên thứ nhất - Chi phí phá sản: Đây là các khoản chi phí nhằm phục vụ trực tiếp cho quá trình giải quyết thủ tục phá sản (như án phí, chi phí định giá tài sản, chi thù lao cho Quản tài viên, doanh nghiệp quản lý và thanh lý tài sản).
Ưu tiên thứ hai - Quyền lợi của người lao động: Ngay sau chi phí phá sản, tài sản sẽ được dùng để chi trả khoản nợ lương, trợ cấp thôi việc, trợ cấp mất việc làm, nợ bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế đối với người lao động và các quyền lợi khác theo hợp đồng lao động. Quỹ lương và quyền lợi người lao động luôn được ưu tiên trả trước các khoản nợ của ngân hàng, đối tác hay cơ quan thuế.
Ưu tiên thứ ba - Nợ phát sinh trong quá trình phục hồi: Các khoản nợ mới phát sinh sau khi có quyết định mở thủ tục phục hồi hoạt động kinh doanh nhằm mục đích cứu vãn doanh nghiệp.
Ưu tiên thứ tư - Nghĩa vụ tài chính khác: Nghĩa vụ tài chính đối với Nhà nước (tiền thuế, phí) và các khoản nợ không có bảo đảm hoặc nợ có bảo đảm chưa được thanh toán đủ.
Lưu ý pháp lý: Trường hợp giá trị tài sản còn lại của doanh nghiệp sau khi thanh toán chi phí phá sản không đủ để trả toàn bộ quỹ lương và trợ cấp, số tiền này sẽ được chia đều theo tỷ lệ phần trăm (%) tương ứng với số tiền nợ của từng người lao động.
3. Người lao động cần làm gì để đòi lại tiền lương và trợ cấp?
Để không bị bỏ sót quyền lợi trong quá trình doanh nghiệp bị thanh lý, người lao động và tổ chức Công đoàn cần chủ động thực hiện các bước sau:
Nộp đơn yêu cầu mở thủ tục phá sản
Theo quy định, bản thân người lao động, công đoàn cơ sở (hoặc công đoàn cấp trên) có quyền nộp đơn yêu cầu Tòa án mở thủ tục phá sản đối với doanh nghiệp khi hết thời hạn thanh toán mà công ty không thực hiện nghĩa vụ trả lương và các khoản nợ khác cho người lao động.
Kê khai chính xác các khoản nợ lương
Khi Tòa án ra quyết định thụ lý và mở thủ tục phá sản, danh sách chủ nợ sẽ được lập ra (người lao động trong trường hợp này cũng là một chủ nợ). Người lao động cần đối chiếu, nộp giấy tờ chứng minh (bảng lương, hợp đồng lao động) và phối hợp với Quản tài viên để kê khai chính xác tổng số tiền công ty còn nợ mình.
Cử đại diện tham gia Hội nghị chủ nợ
Đại diện người lao động có quyền tham gia Hội nghị chủ nợ để nắm bắt bức tranh tài chính thực tế của doanh nghiệp, từ đó bỏ phiếu thông qua phương án phục hồi doanh nghiệp hoặc giám sát quá trình thanh lý tài sản để đảm bảo tính minh bạch.
4. Rủi ro thực tiễn: Khi nào người lao động không nhận đủ tiền?
Mặc dù được pháp luật ưu tiên thanh toán ở vị trí thứ hai, trên thực tế, người lao động vẫn có thể gặp rủi ro không nhận đủ 100% tiền lương và trợ cấp nếu:
Doanh nghiệp không còn bất kỳ tài sản nào: Hoặc tài sản chỉ đủ để chi trả cho các khoản "Chi phí phá sản" ở thứ tự ưu tiên số một.
Tài sản bị cầm cố, thế chấp toàn bộ: Các tài sản có giá trị lớn (nhà xưởng, máy móc) nếu đã được dùng làm tài sản bảo đảm hợp pháp cho các khoản vay ngân hàng thì sẽ được ưu tiên xử lý riêng cho các chủ nợ có bảo đảm trước khi đưa phần giá trị còn dư vào khối tài sản chung.
Trong trường hợp rủi ro nhất khi doanh nghiệp cạn kiệt tài sản, nếu công ty đã hoàn tất việc chốt sổ Bảo hiểm Xã hội, người lao động vẫn sẽ được cơ quan Bảo hiểm Xã hội nhà nước giải quyết hưởng trợ cấp thất nghiệp để trang trải cuộc sống.
Kết luận
Việc doanh nghiệp phá sản là điều không ai mong muốn, nhưng người lao động có thể yên tâm rằng pháp luật Việt Nam, đặc biệt là sự đồng bộ giữa Bộ luật Lao động 2019 và Luật Phục hồi, phá sản 2025, luôn đặt quyền lợi của người lao động vào vị trí ưu tiên hàng đầu trong thứ tự phân chia tài sản. Sự chủ động hiểu biết luật pháp sẽ là công cụ tốt nhất để người lao động bảo vệ mồ hôi công sức của chính mình.
Bình luận