Kiểm kê và định giá tài sản khi phá sản: Quản tài viên làm việc này như thế nào và doanh nghiệp cần phối hợp ra sao?
1. Ý nghĩa của việc kiểm kê và định giá tài sản theo Luật Phục hồi, phá sản 2025
Từ năm 2026, tư duy lập pháp đã chuyển dịch mạnh mẽ với định hướng ưu tiên áp dụng thủ tục phục hồi hoạt động kinh doanh trước khi tuyên bố phá sản. Dù giải quyết theo hướng phục hồi hay thanh lý, kiểm kê và định giá tài sản luôn là khâu bắt buộc nhằm:
Xác định chính xác thực trạng, năng lực tài chính và tổng giá trị tài sản còn lại của doanh nghiệp.
Tối ưu giá trị tài sản, làm cơ sở xây dựng phương án phục hồi kinh doanh hoặc phân chia tài sản minh bạch, công khai.
Ngăn chặn kịp thời các hành vi tẩu tán, che giấu tài sản làm thất thoát quyền lợi của người lao động và chủ nợ.
2. Quản tài viên thực hiện kiểm kê và định giá tài sản như thế nào?
Căn cứ theo Luật Phục hồi, phá sản 2025, Quản tài viên hoặc doanh nghiệp quản lý, thanh lý tài sản là chủ thể độc lập, giữ vai trò trung tâm thực hiện việc quản lý, kiểm kê khối tài sản. Quy trình làm việc cụ thể được thực hiện qua các bước sau:
2.1. Xác minh, thu thập và quản lý tài liệu
Ngay khi được Thẩm phán chỉ định, Quản tài viên có nhiệm vụ xác minh, thu thập và quản lý tài liệu, chứng cứ liên quan đến hoạt động của doanh nghiệp. Những tài liệu này thường bao gồm báo cáo tài chính, sổ kế toán, các chứng từ để làm cơ sở đối chiếu với tài sản thực tế tại hiện trường.
2.2. Trực tiếp kiểm kê tài sản tại doanh nghiệp
Quản tài viên sẽ giám sát hoạt động của doanh nghiệp và trực tiếp tiến hành kiểm kê toàn bộ hiện trạng tài sản.
Quá trình này bao gồm việc thống kê chi tiết máy móc, trang thiết bị, nguồn vốn, quyền tài sản và cả các khoản nợ phải thu.
Nếu phát hiện nguy cơ thất thoát tài sản, Quản tài viên có quyền đề nghị Thẩm phán áp dụng các biện pháp khẩn cấp tạm thời như: niêm phong kho, quỹ, thu giữ và quản lý sổ kế toán hoặc phong tỏa tài sản được gửi giữ tại nơi khác.
2.3. Định giá và thẩm định giá tài sản
Sau bước kiểm kê, tài sản cần được định giá để xác nhận giá trị thị trường tại thời điểm mở thủ tục.
Trực tiếp định giá hoặc thuê chuyên gia: Theo Nghị quyết số 02/2026/NQ-HĐTP, trong trường hợp cần thiết, Quản tài viên có thể thuê doanh nghiệp thẩm định giá để tư vấn, tham khảo ý kiến chuyên môn hoặc tham khảo giá trung bình thị trường nhằm xác định giá trị chuẩn xác nhất trong vòng 15 ngày kể từ khi có đồng ý của Thẩm phán.
Xử lý tài sản không có giá trị: Nếu quá trình định giá cho thấy tài sản không có giá trị hoặc không bán được, Quản tài viên sẽ đề xuất Thẩm phán ra quyết định xác định tài sản đó không còn là tài sản của doanh nghiệp phá sản.
2.4. Nộp Bảng kiểm kê tài sản cho Tòa án
Pháp luật quy định nghiêm ngặt về tính minh bạch của quy trình này. Theo Điều 24 Luật Phục hồi, phá sản 2025, bảng kiểm kê tài sản đã được xác định giá trị phải được gửi ngay cho Tòa án để lưu vào hồ sơ vụ việc [cite: 3.1.2]. Đây là văn bản cốt lõi dùng trong việc tổ chức Hội nghị chủ nợ.
3. Doanh nghiệp cần phối hợp ra sao trong quá trình kiểm kê, định giá?
Doanh nghiệp mất khả năng thanh toán không được đứng ngoài lề mà có nghĩa vụ pháp lý phải phối hợp chặt chẽ với Tòa án và Quản tài viên.
3.1. Cung cấp đầy đủ hồ sơ, sổ sách kế toán
Ban lãnh đạo, người đại diện theo pháp luật bắt buộc phải cung cấp, giao nộp các tài liệu, chứng cứ có liên quan theo yêu cầu của Thẩm phán và Quản tài viên [cite: 2.1.2]. Cụ thể, các giấy tờ, tài liệu liên quan đến thành lập, sổ sách tài chính và kết quả thẩm định giá tài sản còn lại (nếu có) phải được cung cấp minh bạch.
3.2. Giữ nguyên hiện trạng tài sản
Khi Tòa án đã thụ lý đơn yêu cầu thủ tục phục hồi, phá sản, doanh nghiệp bị hạn chế một số hoạt động kinh doanh để tránh làm giảm sút giá trị tài sản. Doanh nghiệp tuyệt đối không được:
Che giấu, tẩu tán hoặc tặng cho bất kỳ tài sản nào.
Thanh toán các khoản nợ phát sinh trước ngày Tòa án chấp nhận đơn yêu cầu (trừ trường hợp đặc biệt được phép).
Chuyển đổi khoản nợ không có bảo đảm thành nợ có bảo đảm bằng chính tài sản của doanh nghiệp.
3.3. Hợp tác chặt chẽ tại hiện trường
Người đại diện doanh nghiệp hoặc người được ủy quyền (như bộ phận quản lý kho, kế toán) cần trực tiếp phối hợp mở cửa, đối chiếu và xác nhận tính xác thực của tài sản cùng Quản tài viên. Bất cứ sự cản trở nào đều cấu thành hành vi vi phạm pháp luật.
4. Chế tài xử lý khi gian lận, làm sai lệch kiểm kê tài sản
Pháp luật Việt Nam trừng trị nghiêm khắc các thủ đoạn gian dối nhằm trục lợi trong quá trình giải quyết phá sản:
Xử lý hành vi cất giấu tài sản: Căn cứ theo Khoản 5 Điều 56 Luật Phục hồi, phá sản 2025, trường hợp tổ chức hoặc cá nhân có hành vi cố tình cất giấu tài sản hoặc làm sai lệch việc kiểm kê tài sản sẽ bị xử lý nghiêm minh theo quy định của pháp luật (có thể bị xử lý hình sự tùy tính chất vi phạm).
Tuyên vô hiệu các giao dịch: Mọi giao dịch nhằm tẩu tán tài sản được thực hiện trong thời gian 06 tháng trước ngày Tòa án ra quyết định mở thủ tục phá sản sẽ không bị coi là hợp pháp (trừ phi được Hội nghị chủ nợ công nhận là để bảo toàn tài sản hoặc tối ưu giá trị tài sản). Các tài sản từ giao dịch vô hiệu này sẽ được thu hồi về cho doanh nghiệp.
5. Kết luận
Kiểm kê và định giá tài sản là một bước đệm pháp lý không thể thiếu, nhằm hiện thực hóa mục tiêu tối ưu giá trị tài sản và hài hòa lợi ích giữa các bên tham gia theo định hướng của Luật Phục hồi, phá sản 2025. Trong quy trình này, Quản tài viên phát huy vai trò "trọng tài" giám sát độc lập, trong khi doanh nghiệp cần thực hiện đúng nghĩa vụ trung thực, hợp tác cung cấp thông tin. Sự tuân thủ nghiêm túc các quy định pháp luật sẽ mở ra con đường tái sinh kinh doanh hiệu quả hoặc giúp quá trình rút lui khỏi thị trường diễn ra minh bạch, trật tự.
Bình luận