Những Ai Có Quyền Nộp Đơn Yêu Cầu Mở Thủ Tục Phá Sản Doanh Nghiệp Theo Luật Phục Hồi, Phá Sản 2025?
1. Doanh nghiệp mất khả năng thanh toán là gì?
Trước khi tìm hiểu về quyền nộp đơn, cần xác định rõ căn cứ làm phát sinh quyền này. Một doanh nghiệp chỉ bị yêu cầu mở thủ tục phá sản khi rơi vào tình trạng mất khả năng thanh toán.
Theo quy định mới, thay vì thời hạn 03 tháng như luật cũ, Luật Phục hồi, phá sản 2025 quy định mốc thời gian là 06 tháng. Nghĩa là, nếu sau 06 tháng kể từ ngày khoản nợ đến hạn mà doanh nghiệp, hợp tác xã không thực hiện nghĩa vụ thanh toán, thì các chủ thể có liên quan mới có quyền nộp đơn yêu cầu mở thủ tục phá sản. Sự thay đổi này nhằm tạo thêm thời gian để doanh nghiệp có cơ hội xoay sở, phục hồi hoạt động kinh doanh trước khi bị áp dụng các biện pháp phá lý khắt khe hơn.
2. Nhóm đối tượng có Quyền nộp đơn yêu cầu mở thủ tục phá sản
Căn cứ theo Điều 38 Luật Phục hồi, phá sản 2025, những tổ chức, cá nhân sau đây có quyền nộp đơn yêu cầu Tòa án mở thủ tục phá sản đối với doanh nghiệp:
2.1. Chủ nợ không có bảo đảm và có bảo đảm một phần
Đây là nhóm chủ thể thường xuyên sử dụng quyền nộp đơn phá sản nhất để thu hồi công nợ. Theo luật mới, chủ nợ không có bảo đảm hoặc có bảo đảm một phần có quyền nộp đơn yêu cầu mở thủ tục phá sản khi doanh nghiệp không thanh toán khoản nợ sau 06 tháng kể từ ngày đến hạn. (Lưu ý: Chủ nợ có bảo đảm toàn bộ không có quyền này vì khoản nợ của họ đã được bảo đảm bằng tài sản cụ thể).
2.2. Người lao động và Tổ chức Công đoàn
Để bảo vệ quyền lợi chính đáng của người lao động, luật pháp cho phép người lao động (hoặc thông qua công đoàn cơ sở, công đoàn cấp trên trực tiếp) có quyền yêu cầu mở thủ tục phá sản khi doanh nghiệp nợ lương, nợ các khoản trợ cấp, bảo hiểm quá hạn. Tương tự như chủ nợ, mốc thời gian quy định theo Luật 2025 được kéo dài lên 06 tháng (thay vì 03 tháng) kể từ ngày phải thực hiện nghĩa vụ trả lương mà doanh nghiệp không thực hiện.
2.3. Cổ đông hoặc nhóm cổ đông công ty cổ phần
Cổ đông hoặc nhóm cổ đông sở hữu trên 20% số cổ phần phổ thông có quyền nộp đơn yêu cầu Tòa án mở thủ tục phá sản khi công ty cổ phần mất khả năng thanh toán.
Trong trường hợp cổ đông/nhóm cổ đông sở hữu dưới 20%, họ vẫn có quyền nộp đơn nếu Điều lệ công ty có quy định cụ thể về vấn đề này.
2.4. Thành viên công ty trách nhiệm hữu hạn (TNHH)
Theo Luật Phục hồi, phá sản 2025, thành viên hoặc nhóm thành viên sở hữu trên 65% tổng số vốn điều lệ của Công ty TNHH hai thành viên trở lên (hoặc một tỷ lệ nhỏ hơn nếu Điều lệ công ty quy định) có quyền nộp đơn yêu cầu mở thủ tục phá sản khi công ty mất khả năng thanh toán.
2.5. Cơ quan Bảo hiểm Xã hội (Điểm mới nổi bật)
Đây là một điểm mới mang tính đột phá của Luật Phục hồi, phá sản 2025. Theo đó, Cơ quan bảo hiểm xã hội có quyền nộp đơn yêu cầu áp dụng thủ tục phá sản đối với doanh nghiệp khi đã thông báo đôn đốc về khoản chậm, trốn đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc, bảo hiểm thất nghiệp, bảo hiểm y tế nhưng không có phản hồi trong 03 năm liên tiếp gần nhất.
2.6. Cơ quan Quản lý Thuế
Căn cứ khoản 3 Điều 38 Luật Phục hồi, phá sản 2025, Cơ quan quản lý thuế cũng có quyền (và nghĩa vụ) nộp đơn yêu cầu áp dụng thủ tục phá sản đối với doanh nghiệp để thực hiện các biện pháp cưỡng chế nợ thuế theo quy định của Luật Quản lý thuế hiện hành.
3. Nhóm đối tượng có Nghĩa vụ bắt buộc nộp đơn yêu cầu mở thủ tục phá sản
Bên cạnh những đối tượng có "quyền" (được lựa chọn nộp hoặc không nộp), pháp luật cũng quy định rõ những đối tượng mang "nghĩa vụ" bắt buộc phải nộp đơn khi phát hiện doanh nghiệp mất khả năng thanh toán. Theo Khoản 2 Điều 38 Luật Phục hồi, phá sản 2025 và các văn bản hướng dẫn, những người sau đây có nghĩa vụ nộp đơn:
Người đại diện theo pháp luật của doanh nghiệp.
Chủ doanh nghiệp tư nhân (đối với DNTN).
Chủ tịch Hội đồng quản trị (đối với Công ty Cổ phần).
Chủ tịch Hội đồng thành viên (đối với Công ty TNHH hai thành viên trở lên hoặc Công ty Hợp danh).
Chủ sở hữu công ty (đối với Công ty TNHH một thành viên).
Lưu ý pháp lý: Nếu những cá nhân mang trọng trách quản lý nêu trên không tiến hành nộp đơn yêu cầu mở thủ tục phá sản đúng thời hạn, dẫn đến phát sinh thêm thiệt hại cho các chủ nợ sau thời điểm doanh nghiệp mất khả năng thanh toán, họ sẽ phải chịu trách nhiệm bồi thường thiệt hại theo quy định của pháp luật.
4. Hồ sơ cơ bản để nộp đơn yêu cầu Tòa án mở thủ tục phá sản
Tùy thuộc vào người nộp đơn là chủ nợ, người lao động hay chính doanh nghiệp, hồ sơ nộp cho Tòa án nhân dân có thẩm quyền sẽ có sự khác biệt. Tuy nhiên, căn cứ theo Điều 39 Luật Phục hồi, phá sản 2025 và Nghị quyết 02/2026/NQ-HĐTP, bộ hồ sơ cơ bản thường bao gồm:
Đơn yêu cầu mở thủ tục phá sản (theo mẫu chuẩn của Tòa án).
Tài liệu, chứng cứ chứng minh khoản nợ quá hạn (hợp đồng, hóa đơn, bảng lương...) hoặc tình trạng mất khả năng thanh toán của doanh nghiệp.
Danh sách chủ nợ, người mắc nợ (ghi rõ tên, địa chỉ, số nợ có bảo đảm, không bảo đảm, nợ đến hạn và chưa đến hạn).
Báo cáo tài chính (đối với trường hợp chính doanh nghiệp nộp đơn).
Lưu ý: Luật Phục hồi, phá sản 2025 hiện nay đã cho phép các chủ thể nộp đơn trực tiếp tại Tòa án, nộp qua đường bưu điện hoặc gửi trực tuyến bằng phương tiện điện tử theo hướng dẫn của Tòa án nhân dân tối cao, giúp rút gọn đáng kể thời gian và chi phí hành chính.
Tổng kết
Việc xác định chính xác những ai có quyền nộp đơn yêu cầu mở thủ tục phá sản doanh nghiệp không chỉ giúp các cá nhân, tổ chức (chủ nợ, người lao động, cơ quan BHXH...) bảo vệ quyền lợi hợp pháp của mình, mà còn giúp những người quản lý doanh nghiệp tuân thủ đúng nghĩa vụ pháp luật, tránh những rủi ro bồi thường thiệt hại về sau. Việc chuyển đổi từ Luật Phá sản 2014 sang Luật Phục hồi, phá sản 2025 đánh dấu một bước tiến quan trọng, ưu tiên hơn cho việc phục hồi doanh nghiệp, nhưng đồng thời cũng thiết lập một cơ chế minh bạch và chặt chẽ hơn để xử lý nợ đọng trên thị trường.
Bình luận