PHÁP LUẬT VÀ KỸ NĂNG HÀNH NGHỀ QTV QUỐC TẾ – BÀI HỌC ÁP DỤNG THẬT TẠI VIỆT NAM

QTV Lâm Hoàng - Trao đổi với khách hành về Phương án phục hồi kinh doanh tại TP.HCM

Trong hoạt động phục hồi, phá sản, năng lực của Quản tài viên không chỉ được đánh giá qua việc kiểm kê tài sản hay lập danh sách chủ nợ. Kinh nghiệm quốc tế cho thấy một Quản tài viên chuyên nghiệp phải chứng minh được quá trình ra quyết định, khả năng kiểm soát rủi ro, bảo toàn chứng cứ và lựa chọn biện pháp mang lại giá trị thu hồi tốt nhất cho khối chủ nợ.

Một bài học đáng chú ý đến từ Anh. Insolvency Service thường xuyên công khai các trường hợp xử lý vi phạm của insolvency practitioners liên quan đến chuẩn nghề nghiệp, năng lực điều tra, AML và quản lý hồ sơ. Điều này cho thấy trách nhiệm nghề nghiệp không chỉ được đánh giá bằng kết quả cuối cùng, mà còn bằng việc người hành nghề đã xem xét những thông tin nào, lựa chọn phương án nào và vì sao đưa ra quyết định đó.

Từ kinh nghiệm này, Quản tài viên Việt Nam nên xây dựng Phiếu quyết định nghề nghiệp đối với các vấn đề quan trọng như công nhận hoặc bác bỏ khoản nợ, thuê chuyên gia, định giá lại tài sản, bán tài sản, quyết định không tiếp tục điều tra, không khởi kiện thu hồi hoặc xử lý tài sản số. Mỗi quyết định nên thể hiện căn cứ pháp luật, dữ kiện đã kiểm chứng, phương án thay thế, chi phí, lợi ích dự kiến cho chủ nợ, nguy cơ xung đột lợi ích và thời điểm đánh giá lại.

Một bài học khác đến từ vụ việc của AirBaltic. Áp lực chi phí, đặc biệt là nhiên liệu, có thể nhanh chóng làm thay đổi tính khả thi của một kế hoạch phục hồi. Điều đó cho thấy phương án phục hồi không nên chỉ được lập trên một kịch bản “cơ sở”. Với doanh nghiệp vận tải, logistics, xây dựng, khai khoáng, thủy sản hoặc ngành sử dụng nhiều nhiên liệu, QTV nên yêu cầu thực hiện stress test dòng tiền, chẳng hạn nhiên liệu tăng 5%, 10% hoặc 15%; tỷ giá tăng 3–5%; lãi vay tăng 1–2 điểm phần trăm; khoản phải thu chậm 30, 60 hoặc 90 ngày.

Kinh nghiệm từ vụ First Brands tại Hoa Kỳ cũng đặc biệt đáng lưu ý. Một kế hoạch trả nợ phụ thuộc quá lớn vào các vụ kiện trong tương lai có thể tạo ra rủi ro nghiêm trọng. Quyền khởi kiện, yêu cầu tuyên giao dịch vô hiệu hoặc yêu cầu bồi thường chỉ là tài sản tiềm năng, không phải tiền mặt chắc chắn. Vì vậy, QTV nên lập Phiếu định giá yêu cầu tố tụng, đánh giá giá trị yêu cầu, căn cứ pháp lý, chất lượng chứng cứ, khả năng thi hành, chi phí luật sư, thời gian tố tụng, xác suất thành công và giá trị thu hồi thực tế sau chi phí.

Ở cấp độ quốc tế, UNCITRAL và World Bank đều nhấn mạnh rằng hoạt động điều tra trong phá sản phải hướng tới hiệu quả thu hồi. Điều tra nhiều không đồng nghĩa với hành nghề tốt. Trước mỗi hướng điều tra, QTV nên trả lời năm câu hỏi: tài sản có giá trị bao nhiêu, nguy cơ tẩu tán ra sao, chứng cứ hiện có mạnh đến mức nào, chi phí và thời gian dự kiến bao nhiêu, và xác suất thu hồi thực tế là bao nhiêu.

Bài học cốt lõi dành cho Quản tài viên Việt Nam là: bảo toàn trước – kiểm chứng sau – quyết định có căn cứ – và luôn đo hiệu quả bằng giá trị thu hồi thực tế. Đây chính là nền tảng để nâng chuẩn hành nghề QTV theo hướng chuyên nghiệp, minh bạch và phù hợp với Luật Phục hồi, phá sản 2025.

HCVN . Tổng hợp