Thứ tự ưu tiên thanh toán nợ khi doanh nghiệp phá sản

Hoang Huynh Duc Thai Lam

18 thg 9

4 phút đọc

Khi một doanh nghiệp hoặc hợp tác xã rơi vào tình trạng mất khả năng thanh toán và buộc phải mở thủ tục phá sản, một trong những vấn đề được quan tâm hàng đầu là thứ tự phân chia tài sản và thanh toán nợ. Luật mới không chỉ đưa ra những điểm cải tiến nhằm hỗ trợ phục hồi doanh nghiệp mà còn quy định rất nghiêm ngặt và minh bạch về thứ tự ưu tiên thanh toán nợ.

1. Nguyên tắc phân chia tài sản trong thủ tục phá sản

Căn cứ theo Luật Phục hồi, phá sản 2025, việc phân chia tài sản của doanh nghiệp bị phá sản không diễn ra tùy tiện mà phải tuân thủ hai nguyên tắc cốt lõi:

Nguyên tắc thứ tự ưu tiên: Khoản nợ thuộc nhóm ưu tiên xếp trên phải được thanh toán đầy đủ 100% trước khi phần tài sản còn lại được dùng để thanh toán cho nhóm ưu tiên tiếp theo.
Nguyên tắc thanh toán theo tỷ lệ: Trong trường hợp giá trị tài sản còn lại của doanh nghiệp không đủ để chi trả toàn bộ cho tất cả các đối tượng nằm trong cùng một hàng ưu tiên, việc thanh toán sẽ được thực hiện theo tỷ lệ phần trăm tương ứng với số nợ của mỗi người.

2. Thứ tự ưu tiên thanh toán nợ khi doanh nghiệp phá sản

Căn cứ vào Điều 46 Luật Phục hồi, phá sản 2025, khi Thẩm phán ra quyết định tuyên bố doanh nghiệp, hợp tác xã phá sản, tài sản của doanh nghiệp sẽ được ưu tiên thanh toán theo trình tự 04 bước sau:

Thứ nhất: Chi phí phá sản và chi phí phục hồi

Đây là khoản tiền được ưu tiên thanh toán đầu tiên nhằm bảo đảm quá trình giải quyết vụ việc phá sản hoặc phục hồi diễn ra thông suốt theo quy định pháp luật. Các chi phí này bao gồm:

Chi phí cho Quản tài viên, doanh nghiệp quản lý và thanh lý tài sản.
Lệ phí Tòa án, chi phí kiểm toán, đăng báo, kiểm kê, định giá và đấu giá tài sản.
Các khoản chi phí hợp pháp khác phục vụ trực tiếp cho quá trình giải quyết phá sản hoặc phục hồi hoạt động kinh doanh.

Thứ hai: Quyền lợi của người lao động

Pháp luật luôn đề cao việc bảo vệ quyền lợi chính đáng của người lao động. Các khoản nợ liên quan đến người lao động đứng thứ hai trong thứ tự ưu tiên, bao gồm:

Khoản nợ tiền lương, trợ cấp thôi việc, trợ cấp mất việc làm.
Các khoản nợ Bảo hiểm xã hội (BHXH) bắt buộc, Bảo hiểm y tế (BHYT) và Bảo hiểm thất nghiệp (BHTN).
Bảo hiểm tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp và toàn bộ các quyền lợi khác đã được ký kết hợp pháp trong hợp đồng lao động hoặc thỏa ước lao động tập thể.

Thứ ba: Khoản nợ phát sinh để phục hồi hoạt động kinh doanh

Điểm nổi bật của Luật Phục hồi, phá sản 2025 là khuyến khích việc cứu vãn doanh nghiệp. Do đó, mọi khoản nợ phát sinh sau khi mở thủ tục phá sản với mục đích nhằm duy trì, phục hồi hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp, hợp tác xã sẽ được đưa lên hàng ưu tiên thứ ba.

Thứ tư: Nghĩa vụ tài chính với Nhà nước và các chủ nợ không bảo đảm

Sau khi đã hoàn tất thanh toán 03 nhóm ưu tiên trên, phần tài sản còn lại sẽ được dùng để thanh toán cùng lúc cho các đối tượng sau:

Nghĩa vụ với Ngân sách Nhà nước: Bao gồm các khoản thuế, phí và các khoản nợ ngân sách khác.
Chủ nợ không bảo đảm: Các khoản nợ tín chấp, không có tài sản thế chấp nằm trong danh sách chủ nợ đã được cơ quan có thẩm quyền chốt.
Chủ nợ có bảo đảm một phần: Đối với phần nợ còn thiếu sau khi đã xử lý tài sản bảo đảm nhưng giá trị tài sản đó không đủ để bù đắp toàn bộ khoản nợ.

3. Quy định về tài sản bảo đảm và tài sản còn dư sau thanh toán

Xử lý đối với khoản nợ có bảo đảm

Đối với các chủ nợ có bảo đảm (có tài sản cầm cố, thế chấp hợp pháp trước khi doanh nghiệp mất khả năng thanh toán), khoản nợ này sẽ được thanh toán bằng chính tài sản bảo đảm đó.

Nếu giá trị tài sản bảo đảm thấp hơn khoản nợ, phần nợ còn thiếu sẽ bị xếp vào nhóm "chủ nợ có bảo đảm một phần" và phải chờ thanh toán ở thứ tự thứ tư.
Nếu giá trị tài sản bảo đảm lớn hơn khoản nợ, phần chênh lệch dư ra sẽ được nhập vào khối tài sản chung của doanh nghiệp để chia cho các chủ nợ khác theo thứ tự luật định.

Tài sản còn dư sau khi phân chia

Trường hợp hy hữu, nếu doanh nghiệp vẫn còn dư tài sản sau khi đã thanh toán đầy đủ 100% các khoản nợ ở cả 04 nhóm thứ tự nêu trên, phần tài sản còn lại sẽ được hoàn trả cho chủ sở hữu doanh nghiệp theo quy định. Cụ thể:

Công ty cổ phần: Chia cho các cổ đông.
Công ty trách nhiệm hữu hạn (TNHH) từ hai thành viên trở lên: Chia cho các thành viên góp vốn.
Công ty TNHH một thành viên: Trả về cho chủ sở hữu công ty.
Doanh nghiệp tư nhân: Trả về cho chủ doanh nghiệp tư nhân.
Công ty hợp danh: Chia cho các thành viên hợp danh.
Hợp tác xã: Trả về cho các thành viên hợp tác xã, hợp tác xã thành viên.

Lưu ý: Việc áp dụng thực tế cần bám sát hồ sơ vụ việc và sự hướng dẫn của cơ quan tư pháp.